Data spaces: iedereen heeft het erover, maar wat zijn het eigenlijk?

1. Wat zijn data spaces eigenlijk?

Data spaces zijn veilige en vertrouwde data-ecosystemen waarin samenwerkende organisaties data kunnen delen. Daarbij houden ze controle over wie toegang heeft en hoe anderen deze data gebruiken. Het concept is gebaseerd op afspraken, standaarden en protocollen die grens- en sectoroverschrijdend (federatief) samenwerken mogelijk maken. Het OOTS-platform, waar RINIS de basisinrichting voor ontwikkelde, wordt gezien als de eerste Europese data space.

“Data spaces zijn nog volop in ontwikkeling”, legt Hans Sinnige, lead architect bij stichting RINIS, uit. “Het is nog geen volledig uitgewerkte architectuur, maar een manier van denken over hoe je digitale ecosystemen opbouwt. In een goed ingerichte data space wordt niet alleen nagedacht over de techniek, de protocollen en netwerkverbindingen, maar over elk aspect. Dus ook over de governance en de afspraken die je maakt over autorisatie en interoperabiliteit.”

2. Waarom zijn data spaces belangrijk voor overheidsorganisaties?

Daar zijn verschillende redenen voor. Data spaces helpen overheidsorganisaties om gegevens op een veilige en gecontroleerde manier te delen, terwijl iedere organisatie zelf de regie over haar eigen data houdt. Tegelijkertijd dwingen ze organisaties om kritisch te kijken naar hun gegevenshuishouding en de manier waarop zij samenwerken met andere organisaties. Hans: "Dat levert uiteindelijk betere, veiligere en toekomstbestendige data-uitwisseling op.”

Maar er is ook een externe reden om nu al met data spaces aan de slag te gaan. Alle nieuwe projecten die vallen onder het Digital Europe-programma zijn gebaseerd op data space-principes. Denk bijvoorbeeld aan sectorale digitaliseringsprojecten in de zorg, mobiliteit, landbouw en publieke dienstverlening.

3. Wat moet je doen als je met data spaces aan de slag wilt?

Hans onderstreept: data spaces zijn nog volop in ontwikkeling. Er zijn nog maar een paar voorbeelden van werkende data spaces, waaronder ons OOTS-platform. “Je hoeft ook niet per se zelf een data space op te zetten of ontwikkelen”, stelt Hans. “Je kunt ook aanhaken bij bestaande initiatieven. In Nederland is bijvoorbeeld het Centre of Excellence for Data Spaces & Cloud een goed startpunt. Daar wordt veel kennis gedeeld en krijg je een beeld van hoe de ontwikkelingen zich in de praktijk ontvouwen”. Ook FDS, het Federatief Datastelsel, volgt de ontwikkelingen binnen de data spaces.

Ook RINIS denkt actief mee met overheidsorganisaties die data space-principes willen toepassen. “We bieden kennis, praktijkervaring en helpen met de vertaalslag naar jouw organisatiecontext. Zeker nu er ook commerciële partijen opstaan die roepen dat zij dé oplossing al hebben, is het goed om je breed te oriënteren. Dé oplossing is er namelijk nog niet.

4. Wat doet RINIS al met data spaces?

We noemden OOTS al: het platform dat Europese burgers en ondernemers in staat stelt digitaal zaken te doen met overheden in andere lidstaten, en dat wordt gezien als de eerste Europese data space.

Daarnaast zijn we actief op internationaal niveau s. Zo zijn we sinds vorig jaar aangesloten bij en gecertificeerd door de International Data Spaces Association (IDSA) en betrokken bij het Europese Data Space Support Centre (DSSC). Daardoor zitten we dicht op het vuur bij de ontwikkeling van standaarden en blauwdrukken.

Hans: “We brengen daar niet alleen kennis in, we halen ook kennis op die we vervolgens vertalen naar bruikbare bouwstenen voor onze deelnemers. Denk aan autorisatiemodellen, metadata-structuren en koppelvlakken – allemaal randvoorwaarden voor veilige gegevensuitwisseling. Als je het een beetje plat slaat zou je trouwens kunnen zeggen dat RINIS zelf ook een data space is, al sinds onze oprichting. We leggen immers afspraken en protocollen vast en ontwikkelen technologie waarmee deelnemers en afnemers betrouwbaar informatie kunnen delen.”